Dąb szypułkowy i dąb bezszypułkowy
Dąb (Quercus robur, Quercus petraea) to jeden z najczęściej wybieranych gatunków w polskim meblarstwie rzemieślniczym. Twardość według skali Brinella wynosi dla dębu krajowego od 60 do 80 jednostek — wartość ta stawia go w gronie drewna twardego, odpornego na zarysowania i wgniecenia.
Słój dębowy jest wyraźnie widoczny, a na przekrojach promienistych tworzy charakterystyczny wzór promieni rdzeniowych. Ta właściwość sprawia, że lite dębowe blaty i fronty mają unikalny wygląd, niemożliwy do podrobienia w fornirze o niskiej jakości.
Dąb zawiera naturalne garbniki — kwas taninowy — które reagują z żelazem, tworząc czarne plamy w miejscach kontaktu z metalowymi elementami. Stolarz musi uwzględniać to przy doborze złączy i okuć.
Warto wiedzieć: Drewno dębowe sezonowane naturalnie przez dwa lata zmniejsza ryzyko odkształceń po wbudowaniu. Suszenie komorowe jest szybsze, ale wymaga precyzyjnego kontrolowania wilgotności końcowej.
Buk — drewno narzędzi i krzeseł
Buk (Fagus sylvatica) ma wyraźnie inne właściwości niż dąb. Twardość wynosi około 70 jednostek Brinella, ale drewno bukowe jest bardziej podatne na zmiany wilgotności i wymaga starannego sezonowania. Nieuszczelniony buk może „pracować" — kurczyć się i rozszerzać — wyraźnie więcej niż dąb czy jesion.
Z tego powodu buk stosuje się przede wszystkim do krzeseł, nóg stołów, uchwytów narzędziowych i elementów narażonych na obciążenia dynamiczne. Gięty buk parowy — technika popularyzowana przez XIX-wiecznego meblarza Michaela Thoneta — pozwala na formowanie krzywoliniowych elementów bez klejenia warstw.
Kolor drewna bukowego jest jednolity, jasnoróżowy do jasnobrązowego, bez wyraźnego wzoru. To zaleta tam, gdzie barwnik lub bejca mają dać jednorodny efekt — i ograniczenie wszędzie tam, gdzie zależy nam na naturalnym wyglądzie słoja.
Sosna — dostępność i lekkość
Sosna (Pinus sylvestris) to najbardziej dostępny gatunek na polskim rynku. Jej miękkie drewno (twardość poniżej 30 jednostek Brinella) sprawia, że łatwo je obrabiać ręcznie, ale równie łatwo zarysować. Sosna jest materiałem z wyboru do mebli wiejskich i rustykanych, gdzie ślady użytkowania są akceptowane lub wręcz pożądane.
Żywice obecne w drewnie sosnowym mogą utrudniać klejenie i lakierowanie — wymagają zmycia rozpuszczalnikiem przed nakładaniem powłok. W starszym drewnie sosnowym żywice często już odpłynęły lub stwardniały, co upraszcza obróbkę.
| Gatunek | Twardość (Brinell) | Podatność na wilgoć | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Dąb szypułkowy | 60–80 | średnia | Blaty, szafy, podłogi |
| Buk zwyczajny | ~70 | wysoka | Krzesła, nogi, uchwyty |
| Sosna zwyczajna | 24–28 | średnia | Meble rustykalne, ramy |
| Jesion wyniosły | 55–65 | niska–średnia | Narzędzia, krzesła, schody |
| Czereśnia ptasia | 35–45 | średnia | Forniry, drobne meble |
Jesion wyniosły
Jesion (Fraxinus excelsior) jest ceniony za sprężystość — odporność na zginanie dynamiczne — co sprawia, że był tradycyjnie stosowany do toporzysk, kijów, a w meblarstwie do krzeseł i elementów narażonych na obciążenia udarowe. Drewno jesionowe ma prosty, wyraźny słoj i przyjmuje barwniki równomiernie.
W ostatnich latach zasoby jesiona w Europie zmniejszyły się wskutek choroby powodowanej przez grzyba Hymenoscyphus fraxineus, co wpłynęło na dostępność i ceny surowca. Część stolarzy zastępuje go wiązem lub akacją.
Czereśnia ptasia
Czereśnia (Prunus avium) to drewno luksusowe, używane przede wszystkim do fornirów i drobnych mebli szafkowych. Świeżo ścięte ma kolor jasnoróżowy, który z biegiem lat ciemnieje pod wpływem światła do ciepłego brązu z czerwonymi odcieniami. Ta naturalna patyna jest ceniona przez kolekcjonerów i miłośników mebli antycznych.
Czereśnia dobrze przyjmuje politurę szelakową, co sprawia, że była popularna w manufakturach meblowych XVIII i XIX wieku. Dziś jest rzadkością na polskim rynku pierwotnym — pozyskiwana głównie z wycinanych sadów.
Kwestia sezonowania
Niezależnie od gatunku, drewno do mebli powinno być sezonowane do osiągnięcia wilgotności zbliżonej do wilgotności powietrza w pomieszczeniu, w którym mebel będzie stał. Zbyt wilgotne drewno po zmontowaniu skurczy się i może rozsadzić połączenia; zbyt suche pęcznieje przy pierwszej zmianie warunków.
Wilgotność pomieszczeń mieszkalnych w Polsce wynosi zazwyczaj od 40 do 60% RH w sezonie grzewczym. Odpowiadający jej poziom wilgotności drewna to około 8–12%. Pomiar wilgotności miernikiem oporowym przed zakupem materiału pozwala uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek.