Dlaczego wykończenie ma znaczenie
Nieolejowane, nielakierowane drewno chłonie wilgoć i brud, szybciej się zarysowuje i zmienia kolor nierównomiernie. Wykończenie powierzchni nie tylko chroni materiał, ale też podkreśla lub zmienia jego wygląd. Różne techniki różnią się głębokością penetracji w strukturę drewna, efektem wizualnym i trudnością odnawiania.
Olejowanie
Oleje schnące — lniany, tungowy, teakowy — wnikają w strukturę drewna i utwardzają się w porach, nie tworząc powierzchniowej błony. Efekt końcowy jest matowy lub satynowy, a drewno zachowuje naturalny dotyk — nie jest „plastikowe". Olejowanie stosuje się chętnie do blatów kuchennych, podłóg i mebli ogrodowych.
Do olejowania nadają się prawie wszystkie gatunki liściaste i iglaste, choć drewno bogate w olejki eteryczne (teak, iroko) wymaga odtłuszczenia przed aplikacją, bo naturalne oleje utrudniają schnięcie preparatu.
Praktyczny szczegół: Szmaty przesycone olejem lnianym mogą się samozapalić w wyniku reakcji egzotermicznej utwardzania. Po użyciu należy je rozłożyć na płaskiej, wentylowanej powierzchni lub zanurzyć w wodzie — nigdy nie zwijać i nie wyrzucać do pojemnika.
Olej z woskiem a czysty olej
Preparaty olejowo-woskowe — popularne w Polsce pod różnymi nazwami handlowymi — łączą penetrację oleju z uszczelniającą warstwą wosku. Dają nieco lepszą odporność na rozlane płyny niż sam olej, ale trudniej je szlifować przy renowacji. Warstwę olejowo-woskową można odnawiać punktowo, bez konieczności zdejmowania całej powłoki — to znacząca przewaga nad lakierem.
Woskowanie
Wosk pszczeli, Carnaubski lub mieszaniny syntetyczne nakłada się na drewno po wcześniejszym olejowaniu lub bezpośrednio po szlifowaniu. Tworzy cienką, przepuszczającą parę wodną warstwę ochronną. Efekt jest satynowy lub lśniący w zależności od rodzaju wosku i intensywności polerowania.
Woskowanie nie jest odpowiednie dla mebli intensywnie użytkowanych, narażonych na wodę — blaty kuchenne i łazienkowe wymagają olejowania lub lakierowania. Wosk sprawdza się natomiast doskonale przy konsolach, szafkach i meblach dekoracyjnych.
Odnawianie powierzchni woskowanych jest proste: przetarcie miękką szmatką z nowym woskiem i wypolerowanie. Głębsze uszkodzenia wymagają wyszlifowania danego miejsca i ponownego nałożenia preparatu.
Lakierowanie
Lakiery akrylowe, poliuretanowe lub nitrocelulozowe tworzą twardą, szczelną powłokę na powierzchni drewna. Odporność na wodę, alkohol i zarysowania jest znacznie wyższa niż przy olejowaniu. Lakierowanie polecane jest do mebli w wysokiej wilgotności — kuchnia, łazienka — i do mebli dziecięcych.
Wadą lakieru jest trudność odnawiania. Punktowe naprawy są niemal niemożliwe bez śladu — zazwyczaj konieczne jest zeszlifowanie całej powierzchni i naniesienie nowych warstw. Lakier tworzy też barierę parową, która przy nieszczelnym wykończeniu może prowadzić do odparzania powłoki.
Lakier matowy a połyskowy
Lakiery o wysokim połysku podkreślają słój i głębię drewna, ale każde rysy i odciski palców są na nich widoczne. Lakiery matowe i satynowe są bardziej praktyczne na co dzień. Wybór połysku ma wpływ wyłącznie estetyczny — na właściwości ochronne nie wpływa.
Bejcowanie
Bejca nie jest powłoką ochronną — jest barwnikiem, który przenika w drewno i zmienia jego kolor. Stosuje się ją przed olejowaniem lub lakierowaniem. Bejca wodna daje intensywny kolor, ale lekko nastrasza włókna; po jej wyschnięciu konieczne jest delikatne przetarcie papierem ściernym. Bejca alkoholowa schnie szybciej i nie raiszy włókien, ale jest trudniejsza do równomiernego nałożenia.
Bejcowanie umożliwia unifikację koloru różnych partii drewna lub imitację droższych gatunków. Technika ta wymaga jednak wprawy — nierównomierne nałożenie jest trudne do poprawienia bez zeszlifowania całości.
| Technika | Odporność na wodę | Wygląd | Łatwość odnawiania |
|---|---|---|---|
| Olejowanie | średnia | matowy / satynowy | łatwe (punktowe) |
| Woskowanie | niska | satynowy / lśniący | bardzo łatwe |
| Lakierowanie | wysoka | dowolny połysk | trudne (całościowe) |
| Bejcowanie | — (wymaga powłoki) | zależy od powłoki końcowej | zależy od powłoki końcowej |
Przygotowanie powierzchni przed wykończeniem
Jakość końcowego efektu w dużej mierze zależy od przygotowania powierzchni. Szlifowanie prowadzi się stopniowo — od grubszych gradacji (80–120) do drobnych (180–240), zawsze wzdłuż słoja. Przetarcie wsteczne (poprzek słoja) zostawia rysy widoczne po nałożeniu oleju lub bejcy.
Przed olejowaniem lub lakierowaniem należy usunąć pył szlifierski wilgotną szmatką lub sprężonym powietrzem. Odtłuszczenie acetonem lub białym spirytusem jest wskazane przed nakładaniem lakierów poliuretanowych na drewnie bogatym w żywice.